Дополнителни избори за дополнителен хаос

Ваквите избори ќе ја зголемат политичката нестабилност, бидејќи според пропорционалниот модел, невозможно е тие да се одржат, оценува професорот Саво Климовски

ТатJана Поповска


Независно од тоа дали премиерот и лидер на ВМРО-ДПМНЕ Никола Груевски ќе се согласи на предвремени парламентарни избори или не, многу веројатно е дека над 1,7 милиони избирачи годинава ќе имаат право повторно да гласаат за свои претставници во републичкото Собрание. Ваков развој на политичката криза, во која влезе државата по настаните на 24 декември, станува се' поизвесен, откако пратениците на СДСМ и сите кандидати на нивните изборни листи најавија дека ќе достават нотарски заверени изјави дека се откажуваат од пратеничкиот мандат.

Дали со оваа постапка социјалдемократите и нивните приврзаници ќе предизвикаат предвремени парламентарни избори се' уште е неизвесно, иако веројатноста за тоа е многу мала. Но, она што ќе го предизвикаат, а со што се согласуваат и во ВМРО-ДПМНЕ е дополнителниот хаос и политичка конфузија, што ќе настане во државата. Во владејачката ВМРО-ДПМНЕ се категорични дека нема да отстапат од одлуката „да не му ги исполнуваат желбите на Црвенковски и да распишуваат парламентарни избори на секои две години“. Децидни се дека ако пратениците на СДСМ и неговите коалициски партнери ги вратат мандатите, тогаш во државата ќе има избори само за 42 пратеника, што треба да седнат на нивно место. Дали на тие избори ќе учествува СДСМ или не, нив не ги интересира. Велат дека изборниот натпревар е право на политичките партии, но не и нивна обврска.

Според кои правила би се спровеле дополнителни избори за само 42 пратеника, како во тој случај ќе се спроведе Донтовата формула, како ќе се определи количникот, возможни ли се дополнителни избори на пропорционалниот модел според кој се избрани актуелниве пратеници, се само дел од дилемите што се појавија меѓу експертската јавност, на кои никој нема конкретен одговор.

Универзитетскиот професор по Уставно право Саво Климовски смета дека актуелната изборна регулатива, но и постојниот изборен модел не даваат простор да се организираат дополнителни или парцијални избори. Тој е убеден дека до тоа нема да дојде.

„Ваквите избори ќе предизвикаат дополнителен хаос, ќе ја зголемат политичката нестабилност, која ќе трае толку долго што ќе дојде време за одржување регуларни парламентарни избори. Дебатата за дополнителните избори, различните толкувања за тоа дали се возможни или не, може да се влече многу долго и да стигне до Уставен суд“, објаснува професорот Климовски и додава дека со овој изборен законик и со пропорционалниот модел дополнителни избори не може да има.

Тој препорачува лидерите на ВМРО-ДПМНЕ и на СДСМ да се вразумат, да седнат како одговорни луѓе и да постигнат договор.

„Ако тоа не се случи, на крајот пак ќе седнат на маса доброволно или не и со меѓународни олеснувачи ќе го решаваат проблемот. Но тоа ќе биде на штета на Македонија“, оценува Климовски.

Најавите на СДСМ дека ќе ги вратат пратеничките мандати во ВМРО-ДПМНЕ ги толкуваат како дополнителен обид на опозицијата и на Бранко Црвенковски да внесат хаос во државата.

„На тој начин сакаат да го загрозат угледот на државата внатре, но и во меѓународната заедница. Ние ќе постапиме според законските одредби кои регулираат што ќе се прави во вакви случаи. Право на опозицијата е да ги врати мандатите, не можеме во тоа да се мешаме. Но, тоа не имплицира дека мора да се одржат целосни парламентарни избори. Дополнителните избори се законски регулирана материја и ние ќе се водиме според тие одредби“, вели Илија Димовски, директор на Центарот за комуникации на ВМРО-ДПМНЕ.

Во партијата на Никола Груевски не сакаа јавно да ги коментираат ставовите на експертите дека нема прецизни одредби според кои би се спровеле дополнителните избори. Објаснуваат дека во тој случај ќе се применат правилата за регуларни парламентарни избори.

Изборниот законик предвидува дека во Македонија може да се спроведат дополнителни парламентарни избори во случај ако пратеник даде оставка од функцијата. Дополнителните избори се распишуваат откако ќе се исцрпи изборната листа од каде што доаѓа пратеникот кој се откажува од мандатот. Во овој случај тоа се сите шест изборни листи на СДСМ. Меѓутоа, Изборниот законик предвидува дека дополнителни избори се распишуваат откако ќе се исцрпат сите основи за за стекнување мандат. Значи, не е прецизирано колку пати треба да се понуди мандатот на сите што се на листата, бидејќи и во законот се споменува можноста откако ќе се исцрпи листата, се почнува од почеток.

Поранешниот претседател на ДИК Александар Новаковски објаснува дека во законот е предвидена можноста за дополнителни парламентарни избори, но нема предвидено рокови, начин како тие ќе се спроведат, како ќе се примени Донтовата формула...

„Со постојната регулатива неизводливо е одржување на парцијални избори. Ништо не е дефинирано. Не се знае како ќе се пресмета количникот од Донтовата формула, како ќе се поделат мандатите. Треба да се гласа во сите шест изборни единици, а право на глас ќе имаат сите избирачи. Со оглед дека пратениците се избрани според пропорционалниот модел, тоа е невозможно да се изведе“, оценува Новаковски.

Ќе се гласа во цела држава



Доколку СДСМ се откаже од пратеничките мандати, а владејачката коалиција одлучи да распише дополнителни или парцијални избори само за 42 пратенички места, гласањето сепак ќе мора да се организира на целата територија бидејќи социјалдемократите имаат пратеници од сите шест изборни единици. Во тој случај за првата изборна единица ќе се избираат осум пратеника, за втората седум, а за третата осум народни избраници. Во четвртиот изборен регион СДСМ освоил девет пратенички места, за петтиот осум, а во шестата изборна единица треба да се изберат двајца нови пратеници. На дополнителните избори ќе се избираат 42 пратеника само доколку некој од 120 кандидати на листите на СДСМ не се премисли и не го прифати пратеничкиот мандат.