Фељтон

Кој беше Ванчо Михајлов (13)

Најдоверливиот терорист - Владо Черноземски

По наредба на својот идол, Черноземски ги ликвидира Димо Хаџи Димов и Наум Томалевски

Виктор Цветаноски

Владо Черноземски, бил најважниот и најдоверливиот терорист на Иван Михајлов, извршител на сите негови валкани порачки, човекот што бил подготвен да стрела во секој оној што со прст ќе го покажел неговиот наредбодавец. Тој го извршил атентатот врз кралот на бивша Југославија Александар Караѓорѓевиќ во 1934 година, но и атентатите на Димо Хаџи Димов, на Наум Томалевски и на други македонски дејци што му пречеле на Михајлов.

Кога Михајлов ќе ги обвини Димо Хаџи Димов, Славчо Ковачев и други македонски дејци од левицата дека биле интелектуални убијци на Тодор Александров, Черноземски бил задолжен да го убие Славчо Ковачев, но самиот побарал да му пресуди на Хаџи Димов, а ликвидацијата на Ковачев му го препуштил на Мирчо Кикиритков.

Двајцата со уште неколкумина терористи ќе избегаат од затворот, а бегството со премолчена согласност на бугарската власт ќе го организира Михајлов. Впрочем, за време на убиствата официјална Софија се однесувала како ништо да не се случувало. По сите атентати, Черноземски ќе биде формално испрашуван, но никогаш нема да биде обвинет за злосторството. И натаму се движел слободно и продолжил да егзекутира нови Македонци на софиските улици.

Како мошне добар стрелец бил користен и за време на познатите пресметки меѓу ванчомихајловистите и протогеровистите, кога на улиците на Софија се убиени многумина Македонци. Ќе остане забележан по грозоморното убиство на Наум Томалевски, кого го прострелал во моментот кога засадувал младо дрвце во спомен на новородениот син. Томалевски ќе биде еден од тројцата членови на Задграничното претставништво на автомистичката ВМРО и до 1928 година истомисленик на Михајлов, но по убиството на Протогеров ќе му се спротивстави и за тоа ќе плати со живот.

Во своите спомени Ванчо Михајлов ќе запише дека со Владо Черноземски се запознале во текот на 1922 година и дека неговото вистинско име било Величко Георгиев Керин. „Владо беше многу тивок човек и крајно исполнителен. Ги мразеше своите другари кои се пијанеа. Жените не ги сакаше. Ја сакаше самотијата и многу читаше. Ја знаеше до ситници историјата на Васил Левски и на Христо Ботев. Беше националист. Во затвор постојано читаше, не учествуваше во штрајковите со глад“, ќе го пренесе Михајлов во своите спомени искажувањето на другарите на Черноземски.

Лидерот на терористичката ВМРО вели дека најблизок другар на Черноземски му бил Ипократ Развигоров, еден од тројцата атентатори на генералот Ковачевиќ во Штип во 1927 година. Некои тврдат дека Черноземски бил Бугарин, роден во едно мало село во Разлошко, а израснал во Каменица, населба во Велинград, Бугарија. Други, пак, сметаат дека бил Македонец. Познатиот американски писател и публицист со македонско потекло, Стојан Христов, кој лично се запознал со него, пишува дека Черноземски бил роден во 1899 година во едно мало село по име Патрик, близу Штип. Селото било запалено за време на Втората балканска војна и никогаш не било обновено, а родителите на Черноземски пребегнале во Бугарија. Најпрво бил четник во велешката околиска чета на Стефан Петков Сиркето. Подоцна бил лично обезбедување на Тодор Александров. Откако покажал ретка тактичност и храброст по извршување на одделни револуционерни задачи, Александров го унапредил и го префрлил во казнената дивизија на автомистичката ВМРО.

Стојан Христов најпознатиот терорист на Михајлов ќе го опише како тивок човек со променлива нарав, кој секогаш се држел прибрано и постојано нешто читал. „Ниту пиеше ниту пушеше ниту, пак, јадеше месо. Колку и да изгледаше неверојатно, еднаш рече дека не јаде месо зашто било свирепо да се убиваат животни. Черноземски беше со просечен раст, црномурен, со раширени рамена, но оставаше впечаток на кревка личност. Тоа можеби се должеше на поткривнувањето во чекорот, последица на фактот што едната нога, мислам левата, му беше покуса од другата“, пишува американскиот писател и публицист со македонско потекло кој тие години известувал од Балканот за американските весници „Њујорк тајмс“ и „Чикаго дејли њуз“.

„Не знам дали да кажам дека сум ја имал честа или срамот што го запознав лично убиецот на кралот Александар. Сепак, ако ја запознаев лично неговата жртва, сигурен сум дека во тој случај би бил помалку колеблив дали да се сметам за почестен или за спротивното. Единствено жалам што кога го сретнав Черноземски во 1928 година, не сметав дека е важно да го запознаам подобро. Во тоа време тој беше заслужен за само еден атентат. На 13 септември 1924 година тој ја изврши смртната пресуда против Димо Хаџи Димов, бугарскиот комунистички водач обвинет од ВМРО за соучесништво во атентатот на Тодор Александров“, пишува Христов.

Черноземски неизмерно му се восхитувал на Михајлов за кого бил подготвен да направи се'. А лидерот на терористичката ВМРО, пак, во своите спомени ќе го претстави како голема поетска душа. Тој пишува дека Черноземски му испратил една картичка со негова слика од комитските денови на која пишувало: „Му го подарувам мојот лик за спомен на нашиот учител - воин, љубителот на х’шовите Иван Михајлов (Брезов), од еден од многуте ’бугараши’“. „Во картичката прочитав неколку доста смислени и силни поетски редови. Владо навистина имаше нешто поетско во себе“, ќе напише Михајлов за својот терорист.

Меѓутоа, Черноземски нема да биде толку поетски настроен кога ќе ги врши убиствата. Иако сметал дека е свирепо да се убие животно, тој ладнокрвно убивал луѓе. Бил машина што убива, кај него никогаш не можеле да се забележат некакви чувства. „Поетската душа“ на Черноземски никогаш не затреперувала по извршувањето на убиствата. Бил извонреден и брз стрелец. Се раскажува дека противниците на Михајлов платиле друг терорист за да го убие. Не стасал ни да го извади револверот, а веќе бил мртов.

Токму таа негова голема вештина да пука и да убива, неговата слепа послушност биле главните адути Ванчо Михајлов да му го испрати на Анте Павелиќ за да го изврши атентатот во Марсеј. Павелиќ со неговите усташи во неколку наврати се обидел да го убие кралот, меѓутоа никогаш не успеал во тоа, затоа што немал погоден човек и затоа побарал терорист од својот пријател Михајлов со кого имале потпишано спогодба уште во 1929 година за заедничка борба против српскиот режим на Кралска Југославија.

„Хрватите не беа искусни во заговорнички активности. Затоа ја поздравија помошта на нивните македонски браќа, кои веќе речиси половина век живееја и се бореа во атмосфера на терор и заговори. Кога Анте Павелиќ ја посети Бугарија во 1929 година, тој појде во Македонија за да се сретне со Иван Михајлов. Обајцата водачи се поздравиле торжествено. Потоа седнале да ги разработат подробностите за заедничката војна против србоманијата на кралот Александар. Павелиќ го замолил македонскиот вожд да им зајми на усташите од најелитните терористи и заговорници. Еден од тие што ги испратил Михајлов беше идниот атентатор на кралот Александар; имено, Владимир (Владо) Георгиев Черноземски. Тој беше еден од љубимите атентатори на Иван Михајлов, бидејќи успешно извршил повеќе задачи. На 15 јули 1932 година, Михајлов го прегрна Черноземски и при нивната последна разделба. ’Сега одиш кај нашите браќа, Хрвати’, рече тој. ’Борбата е иста само различен е фронтот. Непријателот е истиот.’“, ќе напише Стојан Христов во 1936 година во книгата „Херои и убијци“’.

Терористите на Михајлов во тоа време биле најпознати во Европа и претставувале страв и трепет. Негови инструктори подготвуваат хрватски и други терористи за да го ликвидираат српскиот крал во Унгарија во логорот Јанка Пуста. Пред атентатот на Караѓорѓевиќ, Черноземски и уште тројца Хрвати се подготвувале во едно мало италијанско село.

Атентатот бил извршен на 9 октомври 1934 година. Кралот Александар Караѓорѓевиќ пред да замине во Франција бил во посета на Бугарија, од каде што со брод пристигнал во пристаништето во Марсеј, а потоа требало да го продолжи патувањето во Париз. Кралицата, која со него била во Бугарија, како да претчувствувала нешто, се вратила во Белград. Кралот во Марсеј го пречекал францускиот министер за надворешни работи Луј Барту.

Кога со автомобил тргнале од пристаништето, Владо Черноземски скриен меѓу народот излегол и директно пукал со револвер во Караѓорѓевиќ и во францускиот министер, кои починале на самото место. Черноземски бил убиен од француски полицаец качен на коњ, кој го исекол со сабја. По убиството, француската полиција долго не можела да го утврди идентитетот на атентаторот. Подоцна, по черепот и четирите букви ВМРО, што биле истетовирани на неговото тело, било јасно дека тоа е еден од терористите на Ванчо Михалов. Подоцна дознале дека станува збор за Владо Черноземски.