Фељтон

Кој беше Ванчо Михајлов  (17)

Главен проект - да се негира јазикот, па нацијата

Михајлов создал мрежа на агенти од луѓе од Македонија и бугарски емигранти кои пребегнале во Европа

Виктор Цветаноски

Иван Михајлов 45 години, се' до неговата смрт во 1990 година, живеел во Рим и оттаму правел планови против Република Македонија. За него не била прифатлива македонска држава со Македонци во рамките на тогашна Титова Југославија. Зашто таа нема да биде онаа Македонија што ја посакувал живеејќи надвор од неа - со бугарски ентитет и со македонски Бугари. Според него, создавањето македонска држава во 1944 година била последната нејзина катастрофа.

Во околината на Рим, каде што го живеел својот долг емигрантски живот, го формирал таканаречениот Главен стан и создал агентура, главно, од луѓе од Македонија и бугарски емигранти што пребегнале во Европа по завршувањето на војната. Тие имале задача да го информираат за состојбите во Југославија, особено во Македонија. Меѓутоа, југословенските тајни служби, пред се', македонската не останале со скрстени раце. Од агентите што ги внеле меѓу неговите луѓе дознавале речиси за секој негов план, знаеле за секој изговорен збор на средбите со агентите во Рим. Така, се познато е дека неговата сопруга Менча Карничу му била стенограф. Таа ги стенографирала разговорите што ги водел, а неговиот верен секретар и пријател Асен Аврамов му служел до крајот на животот.

„Првите две-три години Ванчо Михајлов од Главниот стан во Рим се обидуваше, во што и успеа, да ја формира разгранетата мрежа на својата емигрантска агентура во Европа и во Америка. Се поврза со потесните кругови околу Македонската патриотическа организација (МПО)“, пишува познатиот новинар Верољуб Андоновски во фељтонот што на почетокот на деведесеттите години го објави во дневниот весник „Нова Македонија“.

Особен интерес за Македонија тој покажал за време на Информбирото и на еден состанок своите информатори ги прашал: Дали народот во Македонија е убеден дека Тито е во право и дали е подготвен за војна против постојниот режим, дали во затворите има Бугари, а посебно такви што изјавуваат дека не се Македонци, и, ако би дошло до војна меѓу Русија и Југославија, односно меѓу Русија и Америка, дали би дошло до поделба на населението во Македонија...?

На еден состанок во 1951 година Михајлов прашал еден од информаторите: „До каде е формирањето на тој македонски јазик, имаат ли напишано граматика, колкумина студенти студираат филозофија, а колкумина, пак, национална историја?“ Истовремено побарал да му испратат список на студентите на овие факултети, како и нивни кратки биографии. Се интересирал и за судбината на семејството на Ѓузелов и за Венко Марковски, а се распрашувал и за тогашните македонски раководители и за нивното потекло. Посебно интересирање кај него побудил Блаже Конески и настојувал да го дознае неговото потекло, дали бил од србоманско семејство или, пак, неговите предци биле Бугари. Лидерот на терористичката ВМРО размислувал и за создавање „тројки“ во Штип и во Битола, а сакал да придобие луѓе во армијата и во врвовите на власта во Македонија.

„Да се најде многу доверлив човек во Штабот на Армијата во Скопје, да биде нашинец, да ги мрази Југославија и Србија, со кого би воспоставиле најконспиративна врска, а во почетокот не би му давале никаква задача. Во самата УДБА треба да се пронајде човек, или повеќемина, по можност меѓу раководителите, па дури и Цветко Узуновски, да им се сугерира да се вразумат и да станат приврзаници за слободна и независна Македонија... Во авијацијата да се пронајде еден човек – пилот што би бил подготвен за секаков подвиг и да смета на тоа дека, во даден момент, ќе треба да одлета со авион од Македонија во Ватикан, за да ја донесе новата влада на Македонија“, им зборувал на своите луѓе што требало да шпионираат во Македонија. Истовремено тврдел дека македонството било голема зараза што земала се' поголем замав во Македонија. „Режимот на Тито го измени народот во Македонија и тој ќе го стори она што не можеше да го направи ниту теророт во бивша Југославија, против која ние се боревме со свои чети“, им зборувал на своите информатори на средбите во Рим.

За време на емигрантскиот живот Михајлов се откажал од тероризмот и не давал наредби за ликвидации како некогаш. Кога еден негов соговорник го прашал: „Дали смета дека треба некој во Македонија да биде убиен?“, му одговорил: „Ние сме против убиства, против пролевање бугарска крв во Македонија, не би убил никого. Само најтешките виновници, како Лазар Колишевски, Цветко Узуновски и други, би ги испратил од пет до седум години во прогонство, надвор од Македонија, народот да ги заборави, а потоа повторно би ги вратил во Македонија. И да знаете, додека сум жив, во однос на убиствата ќе бидам најголема сопирачка“, му одговорил тој.

Главна преокупација на Михајлов е да се дестабилизира Југославија и да се издвои Македонија од југословенската федерација. Во 1954 година се интересирал дали е можно да се организираат учениците од погорните класови на гимназиите за да создаваат безредија и меѓу нив да се шири верзијата за обновување на ВМРО, а притоа да не се објаснуваат методите што тој ги користел до 1934 година. Сметал дека репутацијата што ја стекнала неговата ВМРО во тие години на терор не му оди во прилог. Барал од неговите агенти да му најдат некоја позната македонска личност што јавно ќе рече дека во Македонија живееле македонски Бугари, дека немале никаква слобода, зашто владеел србокомунистичкиот режим, како и тоа дека бараат само бугарски школи, какви што имале нивните дедовци и прадедовци.

„Учениците и студентите на часовите по македонски јазик и по историја да им поставуваат провокативни прашања на професорите, да се бунтуваат дека тоа не се нивниот јазик и нивната историја, да се деморализираат професорите...“, ги подучувал своите луѓе како да дејствуваат во Македонија. „Прво треба да се негира јазикот, потоа нацијата, режимот и така се создава револуција“, советува Михајлов. Во еден период тој во Мадрид имал и своја радиостаница што емитувала пропагандна програма на бугарски и на „вештачкиот македонски јазик“, како што рекол тој.

Во тоа време, кога „Танец“ гостувал во Канада, испратил свои луѓе да врбуваат некои членови на македонскиот ансамбл за неговата идеја. Михајлов се интересирал и за г.г. Михаил пред да стане поглавар на МПЦ. Нему му било познато дека свештеникот Методија Гогов по војната бил затворан за ВМРО, па сметал дека лесно ќе го придобие за својата кауза. Кога Гогов ја посетил Австралија тој испратил свои луѓе во Мелбурн за да го придобијат, кој категорично ги одбил.

„Тој настојува да се преземат какви било акции против и во Македонија, зашто отворено го изразува своето незадоволство од дотогашните неуспешни обиди за дестабилизација на Македонија, за наговарање на познати личности да емигрираат или да работат за него“, пишува Андоновски, нагласувајќи дека негов познат „рецепт“ за бунт на „македонските Бугари“ бил следниов: некој ученик на часот да го искине учебникот по историја или по македонски јазик и да рече дека тоа не е негова национална историја и оти јазикот што го учи не е негов јазик.

Користејќи повеќе доверливи материјали, познатиот македонски новинар Андоновски пишува дека она што Михајлов го нарекувал своја организација под името ВМРО, всушност, била расфрлена мрежа на симпатизери во Европа, разни емигрантски центри во САД и во Канада, како и агентурата што го опслужувала во Македонија и во Бугарија. Михајлов назначувал и членови на ЦК на неговата ВМРО, на чие чело, се разбира, бил тој. Во ЦК биле неговата сопруга Менча Карничу, личниот секретар Асен Аврамов и Љубен Димитров, иселеник од Индијанополис во САД, кого по смртта го заменил Борислав Иванов.

Михајлов остварил врска и со некои затвореници во „Идризово“. Неговиот информатор му јавил дека постарите осуденици работат со помладите и ги убедуваат дека тие биле македонски Бугари и оти може да опстанат само во една организација и во една македонска држава на чело со него. По издржувањето на казната некои од затворениците билет вклучени од неговата агентура во Македонија и во Европа.

Во почетокот на шеесеттите години Михајлов работел и на тоа како да се изврши атентат врз Тито. Кон крајот на јануари 1962 година се сретнал со претставници на усташката организација во Шпанија и им понудил посебен план како да се ликвидира југословенскиот маршал. Го нарекол „Марсеј“, по францускиот град во кој неговиот терорист Владо Черноземски го изврши атентатот на кралот Александар Караѓорѓевиќ.